Χάρτης‑πρόκληση στο μετρό της Κωνσταντινούπολης

Ο χάρτης σε υπόγεια διάβαση στην Κωνσταντινούπολη που δείχνει υπό τουρκική σημαία τη Δυτική Θράκη, τη Ρόδο και την Κύπρο είναι, κατά τον ακαδημαϊκό Ζήνωνα Τζιάρα, ξεκάθαρα δημιουργία Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο χάρτης που εμφανίστηκε σε πολυσύχναστη υπόγεια διάβαση του μετρό στο Karaköy της Κωνσταντινούπολης, με τη Δυτική Θράκη, τη Ρόδο και την Κύπρο υπό τουρκική σημαία, είναι «ξεκάθαρα δημιουργία Τεχνητής Νοημοσύνης», σύμφωνα με τον λέκτορα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ζήνωνα Τζιάρα. Όπως σημειώνει, ο τρόπος που παρουσιάζεται ο τίτλος «Ahd-i Milli» και η υπογράμμισή του είναι τυπικό στοιχείο των εικόνων που δημιουργεί το ChatGPT.

Ο ίδιος εκτιμά ότι αυτό, σε συνάρτηση με την επίκληση στον Κεμάλ και την ανωνυμία της ανάρτησης, αποκλείει την τουρκική κυβέρνηση ως φορέα της, καθώς πουθενά δεν αναγράφεται ποιος ευθύνεται για την τοποθέτηση του χάρτη. Η εικόνα πάντως έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.

Τι δείχνει ο χάρτης στην Κωνσταντινούπολη

Ο χάρτης δεν απεικονίζει τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας, αλλά μια πολύ ευρύτερη εικόνα του εδάφους. Στη δυτική πλευρά του, η Δυτική Θράκη φέρει την ένδειξη «Batı Trakya», ενώ η Ρόδος εμφανίζεται ως «Rodos». Πιο νότια, ολόκληρο το νησί της Κύπρου αναγράφεται με την τουρκική επωνυμία «Kıbrıs», ενώ ως μέρος της Τουρκίας απεικονίζονται και περιοχές της Γεωργίας και της Συρίας.

Ο χάρτης προβάλλει τη διακήρυξη του «τουρκικού εθνικού όρκου» (Misakı Milli), μια διακήρυξη έξι σημείων που ψήφισε το τελευταίο οθωμανικό κοινοβούλιο στις αρχές του 1920, με αναφορά στις αποφάσεις των συνελεύσεων των Τούρκων εθνικιστών στο Ερζερούμ και στη Σεβάστεια. Η διακήρυξη έθετε τα σύνορα της μελλοντικής Τουρκίας στη βάση των συνόρων της ηττημένης στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χώρας. Δίπλα στον χάρτη υπάρχει πορτραίτο και απόφθεγμα του Κεμάλ.

Γιατί ο Ζήνων Τζιάρας μιλά για Τεχνητή Νοημοσύνη

Κατά τον Ζήνωνα Τζιάρα, παρότι κυκλοφορούσαν και κυκλοφορούν τέτοιες εκδοχές του Εθνικού Συμβολαίου ή της «Μεγάλης Τουρκίας» (Büyük Türkiye), ο συγκεκριμένος χάρτης αποτελεί μια μη συμβατική και καθ' υπερβολήν ερμηνεία του Εθνικού Συμβολαίου.

Επιπλέον, επειδή η αρχική φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο δεν ήταν καλής ποιότητας και δεν περιλάμβανε ολόκληρο το πορτραίτο του Κεμάλ, κάποιοι την ανασκεύασαν και τη διεύρυναν με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η λεζάντα και το απόφθεγμα του Κεμάλ που «πρόδωσαν» την ανασκευή

Στον λευκό πίνακα δεξιά του χάρτη, η αυθεντική φωτογραφία γράφει «Tarihî Kara Surları'nı Restore Ettik», δηλαδή «Αποκαταστήσαμε τα ιστορικά χερσαία τείχη», φράση που αναφέρεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης των τειχών από τον Δήμο Κωνσταντινούπολης. Στην εκδοχή της Τεχνητής Νοημοσύνης η φράση αλλοιώνεται σε «από τα τείχη», χαλώντας σύνταξη και νόημα — κατά πάσα πιθανότητα σφάλμα της ΤΝ, που κράτησε την οπτική μορφή της λεζάντας αλλά όχι το σωστό κείμενο.

Ο ακαδημαϊκός σημειώνει ότι η ανασκευή ίσως έγινε με σκοπιμότητα, καθώς το απόφθεγμα του Κεμάλ διαφέρει από φωτογραφία σε φωτογραφία. Η αυθεντική φαίνεται να γράφει: «Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir» — «Το να με βλέπει κανείς δεν σημαίνει απαραίτητα να βλέπει το πρόσωπό μου. Αν κατανοείτε και αισθάνεστε τις ιδέες μου και τα συναισθήματά μου, αυτό αρκεί». Πρόκειται για φράση που είπε ο Κεμάλ ενώπιον πλήθους το 1929 στην Κωνσταντινούπολη.

Στην ανασκευασμένη εικόνα, η ΤΝ φαίνεται να συνδύασε αυτό το απόφθεγμα με τη γνωστή φράση «Milletin istiklâlini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır» («Την ανεξαρτησία του έθνους θα τη σώσει και πάλι η αποφασιστικότητα και η βούληση του ίδιου του έθνους»), από την Εγκύκλιο της Αμάσειας του 1919, ένα από τα ιδρυτικά κείμενα του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας.

Τουρκικός αναθεωρητισμός: «Τείνουμε να πανικοβάλουμε μόνοι μας τους εαυτούς μας»

«Θα μου πείτε αυτά είναι semantics. Όχι ακριβώς. Διότι εδώ τείνουμε να πανικοβάλουμε μόνοι μας τους εαυτούς μας», γράφει ο Ζήνων Τζιάρας. Όπως τονίζει, το ότι η Τουρκία έχει αναθεωρητικά σχέδια και ο Ερντογάν οραματίζεται μια Μεγάλη Τουρκία είναι δεδομένο, όμως τα πράγματα πρέπει να βλέπονται στο πλαίσιό τους, που εδώ αφορά και τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις στην Τουρκία και τον αγώνα για το ποιος είναι περισσότερο εθνικιστής.

Η ανασκευασμένη εικόνα, εξηγεί, ανακινεί κεμαλικά σύμβολα που σχετίζονται με τον «θρίαμβο» του Πολέμου και τη «νίκη» της Λωζάνης, με επίκληση στη «βούληση του έθνους» και ενδεχομένως σε αισθήματα κατά της αντι-κεμαλικής κυβέρνησης. Υπάρχουν όμως αντιφάσεις, αφού ο ίδιος ο Κεμάλ έκανε υποχωρήσεις ως προς τους στόχους του Εθνικού Συμβολαίου, που σε κάθε περίπτωση δεν είχε το εδαφικό μέγεθος της εικόνας — κάτι που εκμεταλλεύεται ο Ερντογάν για να παρουσιάσει τη Λωζάνη ως ήττα και προδοσία.

Ο ακαδημαϊκός χαρακτηρίζει την ανάλυσή του «άσκηση αντανακλαστικών» απέναντι στον εντυπωσιασμό των social media, υπενθυμίζοντας ότι έχει γράψει από τους πρώτους στα ελληνικά για τη σύγχρονη σημασία του Εθνικού Συμβολαίου στην τουρκική εξωτερική πολιτική και έχει εισαγάγει από το 2016 την έννοια του «Συνδρόμου της Λωζάνης» στην ελληνική και αγγλική βιβλιογραφία, απορρίπτοντας ότι σκοπός του είναι να καθησυχάσει ή να αμφισβητήσει τον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.